Кои се шестемина кандидати за нов генерален секретар на ОН?

По заминувањето на Антонио Гутереш, треба да биде избран нов Генерален секретар на ОН. Во трката се шест кандидати со различни визии за иднината на организацијата.

По една деценија на чело на Обединетите нации, Антонио Гутереш ќе го заврши својот втор мандат како генерален секретар на 31 декември. Во моментов шест кандидати се во трката за да го наследат. Оној што ќе биде избран ќе се соочи со исклучително тешка задача бидејќи релевантноста, влијанието и финансиската способност на ОН се под сè поголем притисок и јавна критика.

Според самата организација, генералниот секретар на ОН е „подеднакво дипломат и застапник, државен службеник и извршен директор“. Носителот на функцијата раководи со неколку клучни тела на Обединетите нации, меѓу кои е и Советот за безбедност, задолжен за одржување на меѓународниот мир и безбедност.

Победничкиот кандидат ќе биде избран од Генералното собрание на ОН по препорака на Советот за безбедност, чии постојани членки се Кина, Франција, Русија, Обединетото Кралство и САД. Тоа значи дека патот до функцијата е тесен и исполнет со политички предизвици.

На 23 јули кандидатите треба да учествуваат во дебата во салата на Генералното собрание на ОН во Њујорк.

Нема магична формула, но има искуство

Мишел Бачелет беше првата жена претседател на Чиле, извршувајќи ја функцијата од 2006 до 2010 година и повторно од 2014 до 2018 година. Сега таа се обидува да стане првата жена генерален секретар на ОН, откако неколку кандидатки беа поразени од Гутереш во изборниот процес во 2016 година.

— Ако бидам учтива, би рекла дека светот тогаш не беше подготвен за тоа. Дали е подготвен сега? Се надевам дека е — изјави 74-годишната Бачелет претходно оваа година.

Таа оцени дека изборот на жена на оваа функција би испратил многу важна порака и би донел надеж за многу луѓе.

Бачелет беше и висок комесар на ОН за човекови права од 2018 до 2022 година. Во таа улога беше директно вклучена во многу од клучните геополитички прашања со кои би се соочила и како генерален секретар. Иако признава дека нема „магична формула“ за решавање на проблемите во Советот за безбедност, таа смета дека нејзиното богато искуство претставува значајна предност.

Шефот на МААЕ е во игра

Аргентинскиот дипломат најголемиот дел од својата кариера го помина во секторот за нуклеарна и атомска енергија. Неговиот професионален пат кулминираше во 2019 година, кога беше назначен за генерален директор на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), автономна организација во рамки на системот на ОН.

Со оглед на актуелната геополитичка состојба, во која заканата од нуклеарна војна повторно е во фокусот, Гроси верува дека неговото искуство е „јасна предност“.

— Мора да го разбирате светот во кој живеете — изјави тој за швајцарскиот медиум „Женева солушнс“.

Гроси ја поддржува тековната реформа на ОН позната како „ОН 80“ и смета дека нема потреба од радикално редизајнирање на организацијата. Наместо тоа, предлага рационализација преку спојување на различни агенции и намалување на „двојните, тројните, па дури и четирикратните или петкратните преклопувања на структури“, кои создаваат значителни трошоци за земјите-членки.

Поетеса, есеистка и експертка за климатски промени

Родената во Шпанија еквадорска политичарка Марија Фернанда Еспиноса има исклучително разновидна кариера. Покрај тоа што беше министерка за надворешни работи на Еквадор, таа е поетеса, есеистка и експерт за одржлив развој и климатски промени.

Особено е позната по својата работа во регионот на Амазон, каде што на почетокот на кариерата работела со домородните заедници.

Во интервју за британскиот весник „Обсервер”, Еспиноса призна дека ОН се соочуваат со сериозни буџетски проблеми.

— Најголемиот предизвик во моментов е финансискиот предизвик — рече таа.

Еспиноса, која беше и претседателка на Генералното собрание на ОН, смета дека организацијата мора да „се реформира, трансформира или да згасне“.

За да се постигнат такви реформи, таа предлага поблиска соработка со регионалните организации, како и посилно потпирање на Европа, не само финансиски, туку и како посредник меѓу држави со спротивставени интереси.

Имаше важна улога во преговорите за украинското жито

Ребека Гринспан беше потпретседателка на Костарика од 1994 до 1998 година. Денес ја извршува функцијата генерален секретар на Конференцијата на ОН за трговија и развој (УНКТАД), институција која ги застапува интересите на земјите во развој во трговските договори.

Нејзината улога во преговорите за продолжување на извозот на украинско жито по руската инвазија во 2022 година беше широко пофалена на меѓународно ниво.

Гринспан смета дека Обединетите нации треба да покажат поголема храброст.

— Бирократиите по својата природа се многу претпазливи кон ризици и не дозволуваат лесно појава на добри идеи или преземање ризик — изјави таа неодамна на настан организиран од британскиот аналитички центар „Чатам Хаус“ во Лондон.

Таа се залага и за поширока застапеност во Советот за безбедност, особено на африканските и на латиноамериканските земји.

Поранешен претседател на Сенегал

Додека повеќето кандидати своето искуство го стекнале во меѓународни институции или преку поранешни државни функции, искуството на Маки Сал е најсвежо. Тој беше претседател на Сенегал од 2012 до 2024 година, а претходно и премиер на земјата.

За време на неговото претседателствување беа реализирани значајни инфраструктурни проекти. Сепак, неговата популарност почна да опаѓа во 2021 година за време на вториот мандат, по протестите против затворањето на опозицискиот лидер Усман Сонко.

Се чини дека неодамнешното враќање во Сенегал му помогнало на Маки Сал да ја обезбеди поддршката на владата за својата кандидатура.

Дополнителни критики предизвика неговиот неуспешен обид да ги одложи претседателските избори во 2024 година, што доведе до нов бран смртоносни протести и го направи контроверзна личност во сопствената земја.

Актуелната влада на Сенегал првично не ја поддржа неговата кандидатура за функцијата во ОН, но минатиот месец ја смени позицијата и официјално застана зад неговата кандидатура.

Биркет им припаѓа на американските староседелски народи

Најновата кандидатка во трката е Каролин Родригес Биркет, која ја објави својата кандидатура во средината на јуни.

Таа е постојана претставничка на Гвајана во Обединетите нации и претходно извршувала повеќе функции и во ОН и во владата на Гвајана, вклучително и како министерка за надворешни работи.

Родригес Биркет им припаѓа на американските староседелски народи и има долгогодишно искуство во институции поврзани со нивните права и интереси.

Претседателот на Гвајана, Ирфан Али, неодамна ја претстави нејзината визија за иднината на ОН.

— Визијата на амбасадорката Родригес Биркет за Обединетите нации е насочена кон зајакнување на мултилатерализмот, подобрување на ефикасноста и на способноста на организацијата да реагира, како и промовирање инклузивно глобално управување и обезбедување ОН да останат способни да одговорат на современите предизвици — изјави тој.

Извор: DW / Автор: Мет Пирсон