Европската Унија сè уште не е спремна за враќање на задолжителниот воен рок

Додека европските земји соочени со стравот од руска агресија и неизвесни американски безбедносни гаранции се трудат да ги изградат своите војски, земјите од Германија до Хрватска се обидуваат да воведат нови форми на воена служба, вклучително и регрутација.

Иако зборот „регрутирање“ стана популарен во европските престолнини, малку е веројатно дека ќе се врати со полна сила низ целиот континент, според анализата на бриселскиот магазин Парламент, кој ги следи европските политики во различни области.

Се укажува дека по Студената војна европските земји значително ги намалија своите вооружени сили и буџетите за одбрана, претпоставувајќи дека Москва повеќе не претставува закана. Сепак, по повеќе од три децении и речиси четири години од почетокот на руската агресија врз Украина, безбедносната атмосфера се промени и Европа е почувствителна од кога било.

Откако Русија го анектираше Крим во 2014 година, што ја постави основата за инвазијата на Украина во 2022 година, неколку европски земји повторно воведоа задолжителна воена обврска, вклучувајќи ги Литванија (2015), Шведска (2017), Летонија (2023) и Хрватска, која оваа година стана десеттата членка на ЕУ што се потпира на задолжителна воена обврска.

Меѓутоа, аналитичарите и воените експерти предупредуваат дека за повеќето земји-членки на ЕУ, оживувањето на регрутирањето ќе биде прерано, бидејќи основните услови за тоа не постојат.

„Во моментов, Европа сè уште нема доволно касарни, полигони за обука или инструктори потребни за да прими голем број регрути“, изјави Крис Кремидас-Кортни, соработник во Европскиот политички центар (ЕПЦ) со седиште во Брисел, за магазинот Парламент.

Тој додава дека денес не постои култура на лидерство и кариери потребни за задржување на талентите по завршувањето на задолжителната служба, како и национален консензус за воената служба.

Во ЕУ, пристапите се разликуваат и земји како Австрија, Кипар, Данска и Грција никогаш не го укинале задолжителниот воен рок, додека други се потпирале на комбинација од доброволни и професионални сили во последните децении.

Претседателот на  кровната организација на здруженија на воени лица во Европа – Евромил, Емануел Јакоб, изјави за Парламент дека доброволната воена служба ќе успее само ако нуди „вистинска додадена вредност“, што значи соодветна обука, значајни улоги, фер плата и јасен пат до професионална или резервна служба.

Во исто време, аналитичарите истакнуваат дека европските напори за регрутирање повеќе војници се соочуваат и со културен предизвик.

Имено, денешните помлади генерации не гледаат многу причини да ги „стават своите кариери и лични животи на чекање“ за да ѝ служат на својата земја, особено кога се соочуваат со можноста, како што неодамна опиша генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, за „војна од размерите на она што го доживеале нашите баби и дедовци“.

Аналитичарите сметаат дека најголемиот европски проблем не е регрутирањето, туку задржувањето. Тие укажуваат дека воените сили на континентот ги губат талентите побрзо отколку што ги регрутираат.

Кремидас-Кортни предупреди дека проширувањето на армијата врз основа на регрутирање, доколку кризата не се реши, ќе биде „статистичка илузија“.

Бројот на војници во Европа, вклучувајќи ја и Велика Британија, се намалил од повеќе од три милиони во 1990-тите на 1,47 милиони денес, според Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (СИПРИ).

„Дури и кога земјите имаат релативно силни национални одбранбени системи, социјалните и демографските промени сè уште можат да го отежнат регрутирањето, развојот и задржувањето на доволен број луѓе за она што го бара заканувачката средина“, изјави за Парламент истражувачката на РАНД Европа Линда Слапакова.

Друг предизвик за зголемувањето на оружените сили, според аналитичарите, е како повторно да се направи војската привлечна.

Според истражување на Еуромил од 2024 година, прашањето за задржување на војската се појавило како главна загриженост меѓу групите за права на војниците во 2011 година и оттогаш се влоши.

„Без силни мерки за регрутирање и задржување, ризикуваме да имаме напредни системи, но не доволно обучени луѓе за да ги управуваат и одржуваат“, вели Џејкоб.

Анкетата на Еуромил покажа дека лошата рамнотежа помеѓу работата и приватниот живот, ограничениот напредок во кариерата и неконкурентните плати и бенефиции се наведени како причини за опаѓање на моралот и зголемување на отпуштањето.

Решението на проблемот, според Еуромил, мора да започне со трансформирање на оружените сили во модерни работодавци кои нудат конкурентни плати, предвидливи услови за работа, модерно лидерство, соодветно сместување и опрема, како и целосни социјални права.

Како потенцијално добар модел за привлекување регрути, текстот го наведува шведскиот, кој предвидува повикување на одреден број осумнаесетгодишници за воена обука врз основа на потребата, наместо универзално задолжување.

Слапакова верува дека шведскиот модел би можел да се примени и во другите членки на ЕУ, но „тој би морал да биде политички и културно прифатлив“.

Во исто време, Џејкобс вели дека „инвестирањето во луѓе“ е клучно за успешен модел на регрутирање.

„Идната одбрана на Европа ќе се потпира на избалансирана мешавина од професионални сили, добро обучена и активна резерва и целни програми за доброволна служба“, заклучува првиот човек на Еуромил.